Đã đến lúc nhìn lại cách ta suy nghĩ, và khiến nó khó khăn trở lại?
Bạn có bao giờ nhấn bừa vào ô “Đồng ý với các điều khoản” chỉ để mau chóng được dùng bộ lọc ảnh của một ứng dụng ảnh siêu hot?
Bạn có từng đi theo Google Maps đến một nơi xa lạ, để rồi run sợ khi điện thoại sắp hết pin vì biết mình sẽ khó tìm đường về?
Hay bạn quên bẵng một cuộc trò chuyện dở dang, cho đến khi thấy chấm đỏ thông báo hiện lên, bạn phản hồi theo bản năng rồi lại vội vã thoát ra để làm việc khác?
Mọi thứ đều được dọn sẵn. 12:59, thông báo hiện ra: “Cuộc họp lúc 13:00”. Bạn bấm “Tham gia”, chờ camera bật, và lặp lại quy trình đó mỗi ngày. Hết họp, Grab gửi mã giảm giá, bạn mở ra ngay… chẳng cần nghĩ trưa nay ăn gì vì một danh sách món ngon đã bày ra trước mắt. Chỉ việc chọn.
Chúng ta đã quá quen với việc mọi thứ phải được bày sẵn trên một màn hình đen, chỉ cần một cái chạm nhẹ là cả thế giới rực sáng với hàng tá lựa chọn.
Nhưng cái giá phải trả là gì?
Chúng ta làm những thứ mà không còn nhớ vì sao ta lại làm, lại tiếp nhận, lại biết được những thứ đó.
Từ khi nào mấy đứa nhóc biết rằng nếu mở cái ứng dụng màu đỏ đỏ, sẽ thấy được baby shark doo doo doo doo?
Ai đã rèn cho loài người tập tính khi thấy cái gì đẹp hoặc lạ, bạn chụp hình lại, một số còn đăng lên mạng xã hội?
Biên bản cuộc họp đã được AI tổng hợp lại, giờ chỉ cần ngồi đọc và bàn kế hoạch tiếp theo thôi.
Mọi thứ quá tiện lợi và sẵn sàng để bạn cầm lên và bước tiếp.
Lúc này, ai đó sẽ nói: “Nhưng máy tính cầm tay đâu có giết chết các nhà toán học?”
Đúng, nhưng nó thay đổi cách ta nhìn nhận quá trình giải toán. Chúng ta phó mặc những gì máy tính làm được để hướng tới những thứ xa vời hơn. Nhưng liệu ta có thể chạm tới những điều cao siêu đó không, khi cốt lõi và nền tảng đang lung lay vì không được hiểu đến tận cùng?
Là một UX Designer, kim chỉ nam của mình là tạo ra những luồng thao tác “mượt” nhất, giúp người dùng hoàn thành tác vụ nhanh nhất. Mình sống với nó mỗi ngày, trong mọi cuộc họp, từ nội bộ đến khách hàng. Nhưng đôi khi, mình cảm thấy bị “bội thực”. Các ứng dụng dường như đang ru ngủ người dùng vào một luồng tự động dễ chịu để đạt được mục tiêu kinh doanh, nhưng đổi lại, chúng lấy đi khả năng tư duy và thời gian thực sự của họ.
Mình sợ cách mình “lèo lái” người dùng: hiển thị giá giảm khéo léo để họ mua nhanh hơn, khơi gợi nhu cầu an toàn để họ quan tâm đến vaccine, hay làm dự án trông thật “uy tín” để nhà đầu tư rót vốn…
AI - Đúng rồi sao mà quên AI khi nói về chủ đề này được.
Người trợ lý giấu mặt luôn sẵn sàng trả lời ngay cả khi ta chưa hỏi. Chúng ta yêu cầu AI phải ngắn gọn, vào trọng tâm, đưa ra các đầu việc cụ thể. Vậy là ta có câu trả lời mà không cần hiểu bối cảnh, có một danh sách nội dung thuyết trình để dán ngay vào slide mà không một giây dừng lại để tự hỏi: “Tại sao mình lại chọn nội dung này?”
Chúng ta đang “outsource” những năng lực con người nhất cho máy móc, để rồi trở thành kẻ xa lạ với chính tư duy của mình. Ta đánh đổi bộ nhớ dài hạn lấy sự tiện lợi tức thời. Tri thức lẽ ra phải bám rễ sâu vào tâm trí nay chỉ còn là những mảnh thông tin “lưu tạm”, bay hơi ngay khi mục tiêu đạt được.
Con người nghĩ mình lạc lối, nhưng lại không đủ thấy bị đe dọa để thực sự nhìn lại mình đang đứng ở đâu.
Tác giả video này đã nói: “Một thế hệ lớn lên cùng sự ‘tự động hoàn thành’ (autocomplete) có thể sẽ chẳng bao giờ cảm thấy đủ lạc lối để tìm ra điều gì mới mẻ.”
Tiếng Anh của câu nói trên rất hay: “A generation raised on autocomplete might never feel lost enough to find anything new.”
Nhưng trớ trêu thay, con người ngày nay lại nói họ lạc lối hơn bao giờ hết. Những workshop chữa lành, những podcast “tìm lại chính mình” mọc lên khắp nơi. Có phải vì phạm vi an toàn của chúng ta ngày nay quá rộng?
- Đói bụng quá! Bạn mở Grab Food
- Thậm chí trưa không biết ăn gì, không cần phải nghĩ: Trang chính các ứng dụng đặt đồ ăn có một danh sách cho bạn chọn.
- Chiều chiều tự nhiên thèm cái gì ngọt ngọt quá ta! Grab Food cũng có trà sữa
- Tối nay đi ăn, quán nào ngon nhỉ? Nhìn vào phần đánh giá google maps
- Không biết đường đi? Mở Google Maps
- Nhà hết bột giặt? Mở Sốp pi
Bạn thấy đó. Chúng ta không phải đấu tranh để có một trải nghiệm sống căn bản, nên hạnh phúc ngày nay, kèm với sự giáo dục của truyền thông: cũng phải là thứ gì đó “thượng lưu” hay “thu nhập nghìn đô” mới đủ làm người ta cảm thấy bình yên, cảm thấy đó là tổ ấm, chứ chỗ hiện tại: chỉ là tạm, chưa như mong đợi.
Nghĩ khó hơn, để cảm nhận xung quanh được nhiều hơn
Mình viết những dòng này vì phần lớn trong mình muốn tìm lại niềm vui thường nhật. Sau nhiều năm làm trong ngành công nghệ, mình bị burn-out vì những thứ quá “thuần kỹ thuật”, đều đặn mỗi ngày 8 tiếng, mình nói với khách hàng, nói với đồng nghiệp, tất cả đều xoay quay công nghệ, kỹ thuật và làm sao để bla bla bla.
Đây là một suy nghĩ cá nhân, cũng như một thử nghiệm: liệu khi ta tập suy nghĩ lại, tập sống bớt tiện nghi hơn như thời ba mẹ ta chưa có Grab hay Gemini, thì khả năng cảm nhận niềm vui từ những điều bình dị có quay trở lại không?